דברים 3

קאַפּיטל 3

א וַנֵּ֣פֶן וַנַּ֔עַל דֶּ֖רֶךְ הַבָּשָׁ֑ן וַיֵּצֵ֣א עוֹג֩ מֶֽלֶךְ־הַבָּשָׁ֨ן לִקְרָאתֵ֜נוּ ה֧וּא וְכָל־עַמּ֛וֹ לַמִּלְחָמָ֖ה אֶדְרֶֽעִי׃

1 און מיר האָבן זיך פֿאַרקערט, און זײַנען אַרױפֿגעגאַנגען מיטן װעג פֿון בשָן; און עוֹג דער מלך פֿון בשָן איז אַרױסגעגאַנגען אַקעגן אונדז, ער מיט זײַן גאַנצן פֿאָלק, אױף מלחמה קײן אֶדרֶעִי.

ב וַיֹּ֨אמֶר יְהוָ֤ה אֵלַי֙ אַל־תִּירָ֣א אֹת֔וֹ כִּ֣י בְיָדְךָ֞ נָתַ֧תִּי אֹת֛וֹ וְאֶת־כָּל־עַמּ֖וֹ וְאֶת־אַרְצ֑וֹ וְעָשִׂ֣יתָ לּ֔וֹ כַּאֲשֶׁ֣ר עָשִׂ֗יתָ לְסִיחֹן֙ מֶ֣לֶךְ הָֽאֱמֹרִ֔י אֲשֶׁ֥ר יוֹשֵׁ֖ב בְּחֶשְׁבּֽוֹן׃

2 און גאָט האָט געזאָגט צו מיר: זאָלסט ניט מוֹרא האָבן פֿאַר אים, װאָרום איך האָב אים, מיט זײַן גאַנצן פֿאָלק און זײַן לאַנד, געגעבן אין דײַן האַנט, און װעסט טאָן צו אים אַזױ װי דו האָסט געטאָן צו סיחין דעם מלך פֿון אֶמוֹרי, װאָס איז געזעסן אין חשבון.

ג וַיִּתֵּן֩ יְהוָ֨ה אֱלֹהֵ֜ינוּ בְּיָדֵ֗נוּ גַּ֛ם אֶת־ע֥וֹג מֶֽלֶךְ־הַבָּשָׁ֖ן וְאֶת־כָּל־עַמּ֑וֹ וַנַּכֵּ֕הוּ עַד־בִּלְתִּ֥י הִשְׁאִֽיר־ל֖וֹ שָׂרִֽיד׃

3 און ה׳ אונדזער גאָט האָט אױך געגעבן אין אונדזער האַנט עוֹג דעם מלך פֿון בשָן, מיט זײַן גאַנצן פֿאָלק, און מיר האָבן אים געשלאָגן ביז אים ניט צו לאָזן אַן איבערבלײַב.

ד וַנִּלְכֹּ֤ד אֶת־כָּל־עָרָיו֙ בָּעֵ֣ת הַהִ֔וא לֹ֤א הָֽיְתָה֙ קִרְיָ֔ה אֲשֶׁ֥ר לֹא־לָקַ֖חְנוּ מֵֽאִתָּ֑ם שִׁשִּׁ֥ים עִיר֙ כָּל־חֶ֣בֶל אַרְגֹּ֔ב מַמְלֶ֥כֶת ע֖וֹג בַּבָּשָֽׁן׃

4 און מיר האָבן באַצװוּנגען אין יענער צײַט אַלע זײַנע שטעט; ניט געװען אַ שטאָט װאָס מיר האָבן ניט צוגענומען פֿון זײ; זעכציק שטעט, די גאַנצע געגנט פֿון אַרגוֹבֿ, דאָס קיניגרײַך פֿון עוֹג אין בשָן.

ה כָּל־אֵ֜לֶּה עָרִ֧ים בְּצֻר֛וֹת חוֹמָ֥ה גְבֹהָ֖ה דְּלָתַ֣יִם וּבְרִ֑יחַ לְבַ֛ד מֵעָרֵ֥י הַפְּרָזִ֖י הַרְבֵּ֥ה מְאֹֽד׃

5 אַלע די דאָזיקע זײַנען געװען באַפֿעסטיקטע שטעט מיט הױכע מױערן, מיט טױערן און ריגלען, אַחוץ אָפֿענע שטעט זײער פֿיל.

ו וַנַּחֲרֵ֣ם אוֹתָ֔ם כַּאֲשֶׁ֣ר עָשִׂ֔ינוּ לְסִיחֹ֖ן מֶ֣לֶךְ חֶשְׁבּ֑וֹן הַחֲרֵם֙ כָּל־עִ֣יר מְתִ֔ם הַנָּשִׁ֖ים וְהַטָּֽף׃

6 און מיר האָבן זײ פֿאַרװיסט, אַזױ װי מיר האָבן געטאָן צו סיחין דעם מלך פֿון חשבון – פֿאַרװיסט איטלעכע שטאָט, מענער, װײַבער, און קלײנע קינדער.

ז וְכָל־הַבְּהֵמָ֛ה וּשְׁלַ֥ל הֶעָרִ֖ים בַּזּ֥וֹנוּ לָֽנוּ׃

7 נאָר אַלע בהמות, און דעם זאַקרױב פֿון די שטעט, האָבן מיר גערױבט פֿאַר זיך.

ח וַנִּקַּ֞ח בָּעֵ֤ת הַהִוא֙ אֶת־הָאָ֔רֶץ מִיַּ֗ד שְׁנֵי֙ מַלְכֵ֣י הָאֱמֹרִ֔י אֲשֶׁ֖ר בְּעֵ֣בֶר הַיַּרְדֵּ֑ן מִנַּ֥חַל אַרְנֹ֖ן עַד־הַ֥ר חֶרְמֽוֹן׃

8 און מיר האָבן אַװעקגענומען אין יענער צײַט דאָס לאַנד פֿון דער האַנט פֿון די צװײ מלכים פֿון אֶמוֹרי װאָס אױף דער זײַט יַרדן, פֿון טאָל אַרנוֹן ביז באַרג חֶרמוֹן –

ט צִידֹנִ֛ים יִקְרְא֥וּ לְחֶרְמ֖וֹן שִׂרְיֹ֑ן וְהָ֣אֱמֹרִ֔י יִקְרְאוּ־ל֖וֹ שְׂנִֽיר׃

9 די צידוֹנים רופֿן דעם חֶרמוֹן, שִׂריוֹן, און די אֶמוֹרים רופֿן אים שׂניר –

י כֹּ֣ל ׀ עָרֵ֣י הַמִּישֹׁ֗ר וְכָל־הַגִּלְעָד֙ וְכָל־הַבָּשָׁ֔ן עַד־סַלְכָ֖ה וְאֶדְרֶ֑עִי עָרֵ֛י מַמְלֶ֥כֶת ע֖וֹג בַּבָּשָֽׁן׃

10 אַלע שטעט פֿון דעם פֿלאַכלאַנד, און גאַנץ גִלעָד, און גאַנץ בשָן, ביז סַלכָה און אֶדרֶעִי, שטעט פֿון עוֹגס קיניגרײַך אין בשָן.

יא כִּ֣י רַק־ע֞וֹג מֶ֣לֶךְ הַבָּשָׁ֗ן נִשְׁאַר֮ מִיֶּ֣תֶר הָרְפָאִים֒ הִנֵּ֤ה עַרְשׂוֹ֙ עֶ֣רֶשׂ בַּרְזֶ֔ל הֲלֹ֣ה הִ֔וא בְּרַבַּ֖ת בְּנֵ֣י עַמּ֑וֹן תֵּ֧שַׁע אַמּ֣וֹת אָרְכָּ֗הּ וְאַרְבַּ֥ע אַמּ֛וֹת רָחְבָּ֖הּ בְּאַמַּת־אִֽישׁ׃

11 װאָרום נאָר עוֹג דער מלך פֿון בשָן איז געבליבן פֿון דעם רעשט פֿון די רפֿאים; אָט זײַן בעט, אַן אײַזערן בעט, איז דאָך אין רַבה פֿון די קינדער פֿון עַמוֹן. נײַן אײַלן איז איר לענג, און פֿיר אײַלן איר ברײט, אױף דער אײל פֿון אַ מאַן.

יב וְאֶת־הָאָ֧רֶץ הַזֹּ֛את יָרַ֖שְׁנוּ בָּעֵ֣ת הַהִ֑וא מֵעֲרֹעֵ֞ר אֲשֶׁר־עַל־נַ֣חַל אַרְנֹ֗ן וַחֲצִ֤י הַֽר־הַגִּלְעָד֙ וְעָרָ֔יו נָתַ֕תִּי לָרֻֽאוּבֵנִ֖י וְלַגָּדִֽי׃

12 און דאָס דאָזיקע לאַנד האָבן מיר געאַרבט אין יענער צײַט. פֿון עַרוֹעֵר װאָס בײַם טאָל אַרנוֹן, און אַ העלפֿט פֿון דעם געבערג פֿון גִלעָד, מיט אירע שטעט, האָב איך געגעבן צו די ראובֿנים און צו די גָדים.

יג וְיֶ֨תֶר הַגִּלְעָ֤ד וְכָל־הַבָּשָׁן֙ מַמְלֶ֣כֶת ע֔וֹג נָתַ֕תִּי לַחֲצִ֖י שֵׁ֣בֶט הַֽמְנַשֶּׁ֑ה כֹּ֣ל חֶ֤בֶל הָֽאַרְגֹּב֙ לְכָל־הַבָּשָׁ֔ן הַה֥וּא יִקָּרֵ֖א אֶ֥רֶץ רְפָאִֽים׃

13 און דעם רעשט פֿון גִלעָד, און גאַנץ בשָן, דאָס קיניגרײַך פֿון עוֹגן, האָב איך געגעבן צום האַלבן שבֿט מנשה; די גאַנצע געגנט פֿון אַרגוֹבֿ – יענער גאַנצער בשָן װערט גערופֿן דאָס לאַנד פֿון די רפֿאים.

יד יָאִ֣יר בֶּן־מְנַשֶּׁ֗ה לָקַח֙ אֶת־כָּל־חֶ֣בֶל אַרְגֹּ֔ב עַד־גְּב֥וּל הַגְּשׁוּרִ֖י וְהַמַּֽעֲכָתִ֑י וַיִּקְרָא֩ אֹתָ֨ם עַל־שְׁמ֤וֹ אֶת־הַבָּשָׁן֙ חַוֺּ֣ת יָאִ֔יר עַ֖ד הַיּ֥וֹם הַזֶּֽה׃

14 יָאיר דער זון פֿון מנשה האָט גענומען די גאַנצע געגנט פֿון אַרגוֹבֿ ביז דעם געמאַרק פֿון דעם גשורי, און דעם מַעֲכָתי, און האָט זײ – בשָן – גערופֿן אױף זײַן נאָמען חַווֹת-יָאיר, װי ביז אױף הײַנטיקן טאָג.

טו וּלְמָכִ֖יר נָתַ֥תִּי אֶת־הַגִּלְעָֽד׃

15 און צו מָכירן האָב איך געגעבן גִלעָד.

טז וְלָרֻאוּבֵנִ֨י וְלַגָּדִ֜י נָתַ֤תִּי מִן־הַגִּלְעָד֙ וְעַד־נַ֣חַל אַרְנֹ֔ן תּ֥וֹךְ הַנַּ֖חַל וּגְבֻ֑ל וְעַד֙ יַבֹּ֣ק הַנַּ֔חַל גְּב֖וּל בְּנֵ֥י עַמּֽוֹן׃

16 און צו די ראובֿנים און צו די גָדים האָב איך געגעבן פֿון גִלעָד און ביזן טאָל אַרנוֹן, דעם מיטן טאָל און דעם ברעג, און ביזן טײַך יַבוֹק, דעם געמאַרק פֿון די קינדער פֿון עַמוֹן;

יז וְהָֽעֲרָבָ֖ה וְהַיַּרְדֵּ֣ן וּגְבֻ֑ל מִכִּנֶּ֗רֶת וְעַ֨ד יָ֤ם הָֽעֲרָבָה֙ יָ֣ם הַמֶּ֔לַח תַּ֛חַת אַשְׁדֹּ֥ת הַפִּסְגָּ֖ה מִזְרָֽחָה׃

17 און דעם פּלױן מיטן יַרדן און דעם ברעג, פֿון כִּנֶרֶת און ביז דעם ים פֿון פּלױן, דעם יַם-הַמֶלַח, אונטער די אַראָפּגאַנגען פֿון פּסגָה, צו מזרח.

יח וָאֲצַ֣ו אֶתְכֶ֔ם בָּעֵ֥ת הַהִ֖וא לֵאמֹ֑ר יְהוָ֣ה אֱלֹהֵיכֶ֗ם נָתַ֨ן לָכֶ֜ם אֶת־הָאָ֤רֶץ הַזֹּאת֙ לְרִשְׁתָּ֔הּ חֲלוּצִ֣ים תַּֽעַבְר֗וּ לִפְנֵ֛י אֲחֵיכֶ֥ם בְּנֵֽי־יִשְׂרָאֵ֖ל כָּל־בְּנֵי־חָֽיִל׃

18 און איך האָב אײַך באַפֿױלן אין יענער צײַט, אַזױ צו זאָגן: ה׳ אײַער גאָט האָט אײַך געגעבן דאָס דאָזיקע לאַנד עס צו אַרבן; זאָלט איר, אַלע העלדישע יונגען, אַריבערגײן געװאָפֿנט פֿאַרױס פֿאַר אײַערע ברידער, די קינדער פֿון ישׂראל.

יט רַ֠ק נְשֵׁיכֶ֣ם וְטַפְּכֶם֮ וּמִקְנֵכֶם֒ יָדַ֕עְתִּי כִּֽי־מִקְנֶ֥ה רַ֖ב לָכֶ֑ם יֵֽשְׁבוּ֙ בְּעָ֣רֵיכֶ֔ם אֲשֶׁ֥ר נָתַ֖תִּי לָכֶֽם׃

19 בלױז אײַערע װײַבער און אײַערע קלײנע קינדער און אײַער פֿי – איך װײס, אַז איר האָט פֿיל פֿי – זאָלן בלײַבן אין אײַערע שטעט, װאָס איך האָב אײַך געגעבן;

כ עַ֠ד אֲשֶׁר־יָנִ֨יחַ יְהוָ֥ה ׀ לַֽאֲחֵיכֶם֮ כָּכֶם֒ וְיָרְשׁ֣וּ גַם־הֵ֔ם אֶת־הָאָ֕רֶץ אֲשֶׁ֨ר יְהוָ֧ה אֱלֹהֵיכֶ֛ם נֹתֵ֥ן לָהֶ֖ם בְּעֵ֣בֶר הַיַּרְדֵּ֑ן וְשַׁבְתֶּ֗ם אִ֚ישׁ לִֽירֻשָּׁת֔וֹ אֲשֶׁ֥ר נָתַ֖תִּי לָכֶֽם׃

20 ביז װאַנען גאָט װעט באַרוען אײַערע ברידער אַזױ װי אײַך, און זײ אױך װעלן אַרבן דאָס לאַנד װאָס ה׳ אײַער גאָט גיט זײ אױף יענער זײַט יַרדן; דענצמאָל װעט איר זיך אומקערן איטלעכער צו זײַן אַרב, װאָס איך האָב אײַך געגעבן.

כא וְאֶת־יְהוֹשׁ֣וּעַ צִוֵּ֔יתִי בָּעֵ֥ת הַהִ֖וא לֵאמֹ֑ר עֵינֶ֣יךָ הָרֹאֹ֗ת אֵת֩ כָּל־אֲשֶׁ֨ר עָשָׂ֜ה יְהוָ֤ה אֱלֹהֵיכֶם֙ לִשְׁנֵי֙ הַמְּלָכִ֣ים הָאֵ֔לֶּה כֵּֽן־יַעֲשֶׂ֤ה יְהוָה֙ לְכָל־הַמַּמְלָכ֔וֹת אֲשֶׁ֥ר אַתָּ֖ה עֹבֵ֥ר שָֽׁמָּה׃

21 און יהוֹשוען האָב איך באַפֿױלן אין יענער צײַט, אַזױ צו זאָגן: דײַנע אױגן האָבן געזען אַלץ װאָס ה׳ דײַן גאָט האָט געטאָן צו די דאָזיקע צװײ מלכים; אַזױ װעט גאָט טאָן צו אַלע קיניגרײַכן װאָס דו גײסט אַהין אַריבער.

כב לֹ֖א תְִּירָא֑וּם כִּ֚י יְהוָ֣ה אֱלֹֽהֵיכֶ֔ם ה֖וּא הַנִּלְחָ֥ם לָכֶֽם׃ (ס)

22 איר זאָלט ניט מוֹרא האָבן פֿאַר זײ, װאָרום ה׳ אײַער גאָט איז דער װאָס האַלט מלחמה פֿאַר אײַך.

כג וָאֶתְחַנַּ֖ן אֶל־יְהוָ֑ה בָּעֵ֥ת הַהִ֖וא לֵאמֹֽר׃

23 און איך האָב געבעטן צו גאָט אין יענער צײַט, אַזױ צו זאָגן:

כד אֲדֹנָ֣י יְהוִ֗ה אַתָּ֤ה הַֽחִלּ֙וֹתָ֙ לְהַרְא֣וֹת אֶֽת־עַבְדְּךָ֔ אֶ֨ת־גָּדְלְךָ֔ וְאֶת־יָדְךָ֖ הַחֲזָקָ֑ה אֲשֶׁ֤ר מִי־אֵל֙ בַּשָּׁמַ֣יִם וּבָאָ֔רֶץ אֲשֶׁר־יַעֲשֶׂ֥ה כְמַעֲשֶׂ֖יךָ וְכִגְבוּרֹתֶֽךָ׃

24 גאָט דו האַר, דו האָסט אָנגעהױבן װײַזן דײַן קנעכט דײַן גרױסקײט און דײַן שטאַרקע האַנט; װאָרום װער איז דער גאָט אין הימל אָדער אױף דער ערד װאָס זאָל טאָן אַזױ װי דײַנע טוּונגען און אַזױ װי דײַנע גבֿורות?

כה אֶעְבְּרָה־נָּ֗א וְאֶרְאֶה֙ אֶת־הָאָ֣רֶץ הַטּוֹבָ֔ה אֲשֶׁ֖ר בְּעֵ֣בֶר הַיַּרְדֵּ֑ן הָהָ֥ר הַטּ֛וֹב הַזֶּ֖ה וְהַלְּבָנֽוֹן׃

25 לאָמיך אַריבערגײן, איך בעט דיך, און לאָמיך זען דאָס גוטע לאַנד װאָס אױף יענער זײַט יַרדן, דאָס דאָזיקע שײנע געבערג, און דעם לבֿנוֹן.

כו וַיִּתְעַבֵּ֨ר יְהוָ֥ה בִּי֙ לְמַ֣עַנְכֶ֔ם וְלֹ֥א שָׁמַ֖ע אֵלָ֑י וַיֹּ֨אמֶר יְהוָ֤ה אֵלַי֙ רַב־לָ֔ךְ אַל־תּ֗וֹסֶף דַּבֵּ֥ר אֵלַ֛י ע֖וֹד בַּדָּבָ֥ר הַזֶּֽה׃

26 אָבער גאָט האָט געצערנט אױף מיר פֿון װעגן אײַך, און האָט ניט צוגעהערט צו מיר; און גאָט האָט צו מיר געזאָגט: גענוג דיר! זאָלסט מער ניט רעדן צו מיר װעגן דער דאָזיקער זאַך.

כז עֲלֵ֣ה ׀ רֹ֣אשׁ הַפִּסְגָּ֗ה וְשָׂ֥א עֵינֶ֛יךָ יָ֧מָּה וְצָפֹ֛נָה וְתֵימָ֥נָה וּמִזְרָ֖חָה וּרְאֵ֣ה בְעֵינֶ֑יךָ כִּי־לֹ֥א תַעֲבֹ֖ר אֶת־הַיַּרְדֵּ֥ן הַזֶּֽה׃

27 גײ אַרױף צום שפּיץ פּסגָה, און הײב אױף דײַנע אױגן צו מערבֿ, און צו צפֿון, און צו דָרום, און צו מזרח, און קוק אָן מיט דײַנע אױגן, װאָרום װעסט ניט אַריבערגײן דעם דאָזיקן יַרדן.

כח וְצַ֥ו אֶת־יְהוֹשֻׁ֖עַ וְחַזְּקֵ֣הוּ וְאַמְּצֵ֑הוּ כִּי־ה֣וּא יַעֲבֹ֗ר לִפְנֵי֙ הָעָ֣ם הַזֶּ֔ה וְהוּא֙ יַנְחִ֣יל אוֹתָ֔ם אֶת־הָאָ֖רֶץ אֲשֶׁ֥ר תִּרְאֶֽה׃

28 און גיב איבער דײַן צַװָאֶה צו יהוֹשוען, און שטאַרק אים, און פֿעסטיק אים, װאָרום ער װעט אַריבערגײן פֿאַרױס פֿאַר דעם דאָזיקן פֿאָלק, און ער װעט זײ מאַכן אַרבן דאָס לאַנד װאָס דו װעסט זען.

כט וַנֵּ֣שֶׁב בַּגָּ֔יְא מ֖וּל בֵּ֥ית פְּעֽוֹר׃ (פ)

29 און מיר זײַנען געבליבן אין טאָל אַקעגן בית-פּעוֹר.

פֿריִערדיקער קאַפּיטל ווײַטערדיקער קאַפּיטל