משלי 23

קאַפּיטל 23

א כִּֽי־תֵ֭שֵׁב לִלְח֣וֹם אֶת־מוֹשֵׁ֑ל בִּ֥ין תָּ֝בִ֗ין אֶת־אֲשֶׁ֥ר לְפָנֶֽיךָ׃
1 אַז דו זעצסט זיך עסן מיט אַ געװעלטיקער, זאָלסטו גוט פֿאַרשטײן װעמען דו האָסט פֿאַר דיר;
ב וְשַׂמְתָּ֣ שַׂכִּ֣ין בְּלֹעֶ֑ךָ אִם־בַּ֖עַל נֶ֣פֶשׁ אָֽתָּה׃
2 װאָרום דו שטעקסט זיך אַרײַן אַ מעסער אין דער קעל, אױב דו ביסט אַ מענטש אַ פֿרעסער.
ג אַל־תִּ֭תְאָו לְמַטְעַמּוֹתָ֑יו וְ֝ה֗וּא לֶ֣חֶם כְּזָבִֽים׃
3 זאָלסט ניט גאַרן נאָך זײַנע מאכלים, װאָרום דאָס איז פֿאַלשע שפּײַז.
ד אַל־תִּיגַ֥ע לְֽהַעֲשִׁ֑יר מִֽבִּינָתְךָ֥ חֲדָֽל׃
4 זאָלסטו זיך ניט מאַטערן צו װערן רײַך;פֿון זינען שלאָג עס דיר אַרױס.
ה התעוף [הֲתָ֤עִיף] עֵינֶ֥יךָ בּ֗וֹ וְֽאֵ֫ינֶ֥נּוּ כִּ֤י עָשֹׂ֣ה יַעֲשֶׂה־לּ֣וֹ כְנָפַ֑יִם כְּ֝נֶ֗שֶׁר ועיף [יָע֥וּף] הַשָּׁמָֽיִם׃ (פ)
5 הײבסט אױף דײַנע אױגן דערױף, און שױן איז עס ניטאָ;װאָרום מאַכן פֿליגלען מאַכט עס זיך, װי אַן אָדלער װאָס פֿליט צום הימל.
ו אַל־תִּלְחַ֗ם אֶת־לֶ֭חֶם רַ֣ע עָ֑יִן וְאַל־תתאו [תִּ֝תְאָ֗יו] לְמַטְעַמֹּתָֽיו׃
6 זאָלסט ניט עסן דאָס ברױט פֿון דעם װאָס האָט אַ בײז אױג, און זאָלסט ניט גאַרן נאָך זײַנע מאכלים;
ז כִּ֤י ׀ כְּמוֹ־שָׁעַ֥ר בְּנַפְשׁ֗וֹ כֶּ֫ן־ה֥וּא אֱכֹ֣ל וּ֭שְׁתֵה יֹ֣אמַר לָ֑ךְ וְ֝לִבּ֗וֹ בַּל־עִמָּֽךְ׃
7 װאָרום עס איז אַזױ װי ער װאָלט אױסרעכענען בײַ זיך;„עס און טרינק!” זאָגט ער צו דיר, אָבער זײַן האַרץ איז ניט מיט דיר.
ח פִּֽתְּךָ־אָכַ֥לְתָּ תְקִיאֶ֑נָּה וְ֝שִׁחַ֗תָּ דְּבָרֶ֥יךָ הַנְּעִימִֽים׃
8 דײַן ביסן װאָס דו האָסט אױפֿגעגעסן, װעסטו אױסברעכן, און האָסט אומזיסט אױסגעבראַכט דײַנע זיסע רײד.
ט בְּאָזְנֵ֣י כְ֭סִיל אַל־תְּדַבֵּ֑ר כִּֽי־יָ֝ב֗וּז לְשֵׂ֣כֶל מִלֶּֽיךָ׃
9 אין די אױערן פֿון דעם נאַרן זאָלסטו ניט רעדן, װאָרום ער װעט פֿאַראַכטן דעם שׂכל פֿון דײַנע װערטער.
י אַל־תַּ֭סֵּג גְּב֣וּל עוֹלָ֑ם וּבִשְׂדֵ֥י יְ֝תוֹמִ֗ים אַל־תָּבֹֽא׃
10 זאָלסט ניט איבעררוקן דעם גרענעץ פֿון פֿאַרצײַטן, און אין די פֿעלדער פֿון יתומים זאָלסטו ניט אַרײַנגײן;
יא כִּֽי־גֹאֲלָ֥ם חָזָ֑ק הֽוּא־יָרִ֖יב אֶת־רִיבָ֣ם אִתָּֽךְ׃
11 װאָרום זײער אױסלײזער איז שטאַרק, ער װעט זיך אָננעמען זײער קריג אַקעגן דיר.
יב הָבִ֣יאָה לַמּוּסָ֣ר לִבֶּ֑ךָ וְ֝אָזְנֶ֗ךָ לְאִמְרֵי־דָֽעַת׃
12 לײג צו דײַן האַרץ צו מוסר, און דײַנע אױערן צו װערטער פֿון פֿאַרשטאַנדיקײט.
יג אַל־תִּמְנַ֣ע מִנַּ֣עַר מוּסָ֑ר כִּֽי־תַכֶּ֥נּוּ בַ֝שֵּׁ֗בֶט לֹ֣א יָמֽוּת׃
13 זאָלסט ניט פֿאַרמײַדן שטראָף פֿון דעם ייִנגל;אַז דו װעסט אים שלאָגן מיט דער רוט, װעט ער ניט שטאַרבן.
יד אַ֭תָּה בַּשֵּׁ֣בֶט תַּכֶּ֑נּוּ וְ֝נַפְשׁ֗וֹ מִשְּׁא֥וֹל תַּצִּֽיל׃
14 דו װעסט אים שלאָגן מיט דער רוט, און װעסט מציל זײַן זײַן זעל פֿון דער אונטערערד.
טו בְּ֭נִי אִם־חָכַ֣ם לִבֶּ֑ךָ יִשְׂמַ֖ח לִבִּ֣י גַם־אָֽנִי׃
15 מײַן זון, אַז דײַן האַרץ װעט זײַן קלוג, װעט אױך מײַן האַרץ זיך פֿרײען.
טז וְתַעְלֹ֥זְנָה כִלְיוֹתָ֑י בְּדַבֵּ֥ר שְׂ֝פָתֶ֗יךָ מֵישָׁרִֽים׃
16 און מײַנע נירן װעלן אָנקװעלן, אַז דײַנע ליפּן װעלן רעדן די ריכטיקײט.
יז אַל־יְקַנֵּ֣א לִ֭בְּךָ בַּֽחַטָּאִ֑ים כִּ֥י אִם־בְּיִרְאַת־יְ֝הוָ֗ה כָּל־הַיּֽוֹם׃
17 זאָל דײַן האַרץ ניט מקנא זײַן די זינדיקע, נאָר בלױז די גאָטספֿאָרכטיקע אַ גאַנצן טאָג.
יח כִּ֭י אִם־יֵ֣שׁ אַחֲרִ֑ית וְ֝תִקְוָתְךָ֗ לֹ֣א תִכָּרֵֽת׃
18 װאָרום פֿאַר װאָר, עס איז דאָ אַ לעצט, און דײַן האָפֿענונג װעט ניט פֿאַרשניטן װערן.
יט שְׁמַע־אַתָּ֣ה בְנִ֣י וַחֲכָ֑ם וְאַשֵּׁ֖ר בַּדֶּ֣רֶךְ לִבֶּֽךָ׃
19 הער צו, זון מײַנער, און װער קלוג, און פֿיר אױפֿן װעג דײַן האַרץ.
כ אַל־תְּהִ֥י בְסֹֽבְאֵי־יָ֑יִן בְּזֹלֲלֵ֖י בָשָׂ֣ר לָֽמוֹ׃
20 זאָלסט ניט זײַן פֿון די װאָס זױפֿן װײַן, פֿון די װאָס פֿרעסן זיך אָן מיט פֿלײש;
כא כִּי־סֹבֵ֣א וְ֭זוֹלֵל יִוָּרֵ֑שׁ וּ֝קְרָעִ֗ים תַּלְבִּ֥ישׁ נוּמָֽה׃
21 װאָרום אַ פֿרעסער און אַ זױפֿער װערט פֿאַראָרימט. און שמאַטעס קלײדט אָן שלעפֿערײַ.
כב שְׁמַ֣ע לְ֭אָבִיךָ זֶ֣ה יְלָדֶ֑ךָ וְאַל־תָּ֝ב֗וּז כִּֽי־זָקְנָ֥ה אִמֶּֽךָ׃
22 הער צו דײַן פֿאָטער װאָס האָט דיך געבאָרן, און זאָלסט ניט פֿאַראַכטן דײַן מוטער אַז זי איז אַלט.
כג אֱמֶ֣ת קְ֭נֵה וְאַל־תִּמְכֹּ֑ר חָכְמָ֖ה וּמוּסָ֣ר וּבִינָֽה׃
23 קױף אמת, און זאָלסט עס ניט פֿאַרקױפֿן –חכמה, און מוסר, און פֿאַרשטאַנדיקײט.
כד גול [גִּ֣יל] יגול [יָ֭גִיל] אֲבִ֣י צַדִּ֑יק יולד [וְיוֹלֵ֥ד] חָ֝כָ֗ם וישמח־[יִשְׂמַח־] בּֽוֹ׃
24 קװעלן קװעלט אָן דער פֿאָטער פֿון דעם צדיק, און דער װאָס האָט געבאָרן אַ חכם פֿרײט זיך מיט אים.
כה יִֽשְׂמַח־אָבִ֥יךָ וְאִמֶּ֑ךָ וְ֝תָגֵ֗ל יֽוֹלַדְתֶּֽךָ׃
25 זאָל זיך פֿרײען דײַן פֿאָטער און דײַן מוטער, און זאָל קװעלן דײַן געװינערין.
כו תְּנָֽה־בְנִ֣י לִבְּךָ֣ לִ֑י וְ֝עֵינֶ֗יךָ דְּרָכַ֥י תרצנה [תִּצֹּֽרְנָה׃]
26 גיב מיר, מײַן זון, דײַן האַרץ, און דײַנע אױגן זאָלן היטן מײַנע װעגן.
כז כִּֽי־שׁוּחָ֣ה עֲמֻקָּ֣ה זוֹנָ֑ה וּבְאֵ֥ר צָ֝רָ֗ה נָכְרִיָּֽה׃
27 װאָרום אַ טיפֿער גראָבן איז אַ זונה, און אַן ענגע גרוב איז די פֿרעמדע.
כח אַף־הִ֭יא כְּחֶ֣תֶף תֶּֽאֱרֹ֑ב וּ֝בוֹגְדִ֗ים בְּאָדָ֥ם תּוֹסִֽף׃
28 דערצו לױערט זי װי אַ רױבער, און מערט פֿעלשער צװישן די מענטשן.
כט לְמִ֨י א֥וֹי לְמִ֪י אֲב֡וֹי לְמִ֤י מדונים [מִדְיָנִ֨ים ׀] לְמִ֥י שִׂ֗יחַ לְ֭מִי פְּצָעִ֣ים חִנָּ֑ם לְ֝מִ֗י חַכְלִל֥וּת עֵינָֽיִם׃
29 בײַ װעמען איז אוי? בײַ װעמען איז װײ?בײַ װעמען קריג? בײַ װעמען קלאָג?בײַ װעמען אומזיסטיקע װוּנדן?בײַ װעמען רױטע אױגן?
ל לַֽמְאַחֲרִ֥ים עַל־הַיָּ֑יִן לַ֝בָּאִ֗ים לַחְקֹ֥ר מִמְסָֽךְ׃
30 בײַ די װאָס שפּעטיקן זיך בײַם װײַן, בײַ די װאָס קומען פֿאַרזוכן דעם מישטראַנק.
לא אַל־תֵּ֥רֶא יַיִן֮ כִּ֪י יִתְאַ֫דָּ֥ם כִּֽי־יִתֵּ֣ן בכיס [בַּכּ֣וֹס] עֵינ֑וֹ יִ֝תְהַלֵּ֗ךְ בְּמֵישָׁרִֽים׃
31 זאָלסט ניט קוקן אױפֿן װײַן װי ער רױטלט זיך, װי ער שפּיגלט אין כָּוס זײַן פֿאַרב, װי ער גליטשט זיך גלאַטיק אַראָפּ.
לב אַ֭חֲרִיתוֹ כְּנָחָ֣שׁ יִשָּׁ֑ךְ וּֽכְצִפְעֹנִ֥י יַפְרִֽשׁ׃
32 אין זײַן סָוף װעט ער װי אַ שלאַנג אײַנבײַסן, און װי אַ נאָטער װעט ער פֿאַרגיפֿטן.
לג עֵ֭ינֶיךָ יִרְא֣וּ זָר֑וֹת וְ֝לִבְּךָ֗ יְדַבֵּ֥ר תַּהְפֻּכֽוֹת׃
33 דײַנע אױגן װעלן זען פֿרעמדע זאַכן, און דײַן האַרץ װעט רעדן פֿאַרקערטקײט;
לד וְ֭הָיִיתָ כְּשֹׁכֵ֣ב בְּלֶב־יָ֑ם וּ֝כְשֹׁכֵ֗ב בְּרֹ֣אשׁ חִבֵּֽל׃
34 און װעסט זײַן װי אײנער װאָס ליגט אין מיטן ים, אָדער װי אײנער װאָס ליגט אױף אַ שפּיץ מאַסט.
לה הִכּ֥וּנִי בַל־חָלִיתִי֮ הֲלָמ֗וּנִי בַּל־יָ֫דָ֥עְתִּי מָתַ֥י אָקִ֑יץ א֝וֹסִ֗יף אֲבַקְשֶׁ֥נּוּ עֽוֹד׃
35 „זײ האָבן מיך געשלאָגן, און מיר האָט ניט װײ געטאָן, זײ האָבן מיך צעקלאַפּט, און איך האָב ניט געשפּירט;װען ניכטער איך זיך אױס, װעל איך עס נאָך װידער זוכן”.
פֿריִערדיקער קאַפּיטלווײַטערדיקער קאַפּיטל