Hebrajska Biblia
Hebrajska Biblia

Liczb 15

CommentaryAudioShareBookmark
1

וַיְדַבֵּ֥ר יְהוָ֖ה אֶל־מֹשֶׁ֥ה לֵּאמֹֽר׃

I oświadczył Wiekuisty Mojżeszowi, i rzekł: 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
2

דַּבֵּר֙ אֶל־בְּנֵ֣י יִשְׂרָאֵ֔ל וְאָמַרְתָּ֖ אֲלֵהֶ֑ם כִּ֣י תָבֹ֗אוּ אֶל־אֶ֙רֶץ֙ מוֹשְׁבֹ֣תֵיכֶ֔ם אֲשֶׁ֥ר אֲנִ֖י נֹתֵ֥ן לָכֶֽם׃

"Oświadcz synom Israela, a powiedz im: gdy przyjdziecie do ziemi pobytu waszego, którą oddam wam, -  

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
3

וַעֲשִׂיתֶ֨ם אִשֶּׁ֤ה לַֽיהוָה֙ עֹלָ֣ה אוֹ־זֶ֔בַח לְפַלֵּא־נֶ֙דֶר֙ א֣וֹ בִנְדָבָ֔ה א֖וֹ בְּמֹעֲדֵיכֶ֑ם לַעֲשׂ֞וֹת רֵ֤יחַ נִיחֹ֙חַ֙ לַֽיהוָ֔ה מִן־הַבָּקָ֖ר א֥וֹ מִן־הַצֹּֽאן׃

A zechcecie spełnić ofiarę ogniową Wiekuistemu, całopalenie, albo ofiarę rzeźną, przeznaczając według ślubu bądź na dobrowolny dar, bądź na uroczystości wasze, aby uczynić woń przyjemną Wiekuistemu, - z rogacizny albo z trzód, -  

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
4

וְהִקְרִ֛יב הַמַּקְרִ֥יב קָרְבָּנ֖וֹ לַֽיהוָ֑ה מִנְחָה֙ סֹ֣לֶת עִשָּׂר֔וֹן בָּל֕וּל בִּרְבִעִ֥ית הַהִ֖ין שָֽׁמֶן׃

Niechaj przyniesie przy tém składający ofiarę swoję Wiekuistemu, ofiarę śniedną, - przedniej mąki dziesiątą część efy, zaczynionej czwartą częścią hyna oliwy; 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
5

וְיַ֤יִן לַנֶּ֙סֶךְ֙ רְבִיעִ֣ית הַהִ֔ין תַּעֲשֶׂ֥ה עַל־הָעֹלָ֖ה א֣וֹ לַזָּ֑בַח לַכֶּ֖בֶשׂ הָאֶחָֽד׃

Wina zaś na zalewkę, - czwartą część hyna: tak przynosić masz zarówno przy całopaleniu, jak przy ofierze rzeźnej, do każdego jagnięcia. 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
6

א֤וֹ לָאַ֙יִל֙ תַּעֲשֶׂ֣ה מִנְחָ֔ה סֹ֖לֶת שְׁנֵ֣י עֶשְׂרֹנִ֑ים בְּלוּלָ֥ה בַשֶּׁ֖מֶן שְׁלִשִׁ֥ית הַהִֽין׃

Przy baranie téż przyniesiesz ofiarę śniedną, - mąki przedniej dwie dziesiąte części efy, zaczynionej trzecią częścią hyna oliwy; 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
7

וְיַ֥יִן לַנֶּ֖סֶךְ שְׁלִשִׁ֣ית הַהִ֑ין תַּקְרִ֥יב רֵֽיחַ־נִיחֹ֖חַ לַיהוָֽה׃

Wina téż na zalewkę, - trzecią część hyna; przynosić to masz na woń przyjemną Wiekuistemu. 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
8

וְכִֽי־תַעֲשֶׂ֥ה בֶן־בָּקָ֖ר עֹלָ֣ה אוֹ־זָ֑בַח לְפַלֵּא־נֶ֥דֶר אֽוֹ־שְׁלָמִ֖ים לַֽיהוָֽה׃

Jeżeli zaś cielca przyniesiesz na całopalenie, albo na ofiarę rzeźną, przeznaczając go na spełnienie ślubu, albo na ofiarę opłatną Wiekuistemu; 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
9

וְהִקְרִ֤יב עַל־בֶּן־הַבָּקָר֙ מִנְחָ֔ה סֹ֖לֶת שְׁלֹשָׁ֣ה עֶשְׂרֹנִ֑ים בָּל֥וּל בַּשֶּׁ֖מֶן חֲצִ֥י הַהִֽין׃

Przynosić tedy należy przy cielcu ofiarę śniedną, - mąki przedniej trzy dziesiąte części efy, zaczynionej połową hyna oliwy; 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
10

וְיַ֛יִן תַּקְרִ֥יב לַנֶּ֖סֶךְ חֲצִ֣י הַהִ֑ין אִשֵּׁ֥ה רֵֽיחַ־נִיחֹ֖חַ לַיהוָֽה׃

Wina téż przynosić masz na zalewkę pół hyna; jako ofiarę ogniową, na woń przyjemną Wiekuistemu. 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
11

כָּ֣כָה יֵעָשֶׂ֗ה לַשּׁוֹר֙ הָֽאֶחָ֔ד א֖וֹ לָאַ֣יִל הָאֶחָ֑ד אֽוֹ־לַשֶּׂ֥ה בַכְּבָשִׂ֖ים א֥וֹ בָעִזִּֽים׃

Tak czynić należy przy każdym wole, i przy każdym baranie, albo przy jagnięciu z owiec albo z kóz. 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
12

כַּמִּסְפָּ֖ר אֲשֶׁ֣ר תַּעֲשׂ֑וּ כָּ֛כָה תַּעֲשׂ֥וּ לָאֶחָ֖ד כְּמִסְפָּרָֽם׃

Według liczby ofiar składanych przez was uczynicie, przy każdej - stosownie do liczby ich; 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
13

כָּל־הָאֶזְרָ֥ח יַעֲשֶׂה־כָּ֖כָה אֶת־אֵ֑לֶּה לְהַקְרִ֛יב אִשֵּׁ֥ה רֵֽיחַ־נִיחֹ֖חַ לַֽיהוָֽה׃

Każdy krajowiec w ten sposób to uczyni, składając ofiarę ogniową, na woń przyjemną Wiekuistemu. 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
14

וְכִֽי־יָגוּר֩ אִתְּכֶ֨ם גֵּ֜ר א֤וֹ אֲשֶֽׁר־בְּתֽוֹכְכֶם֙ לְדֹרֹ֣תֵיכֶ֔ם וְעָשָׂ֛ה אִשֵּׁ֥ה רֵֽיחַ־נִיחֹ֖חַ לַיהוָ֑ה כַּאֲשֶׁ֥ר תַּעֲשׂ֖וּ כֵּ֥ן יַעֲשֶֽׂה׃

A gdy zamieszka przy was cudzoziemiec, albo ktobądź w pośród was, w pokoleniach waszych, a zechce spełnić ofiarę ogniową, na woń przyjemną Wiekuistemu: to jako wy czynicie, tak i on czynić będzie. 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
15

הַקָּהָ֕ל חֻקָּ֥ה אַחַ֛ת לָכֶ֖ם וְלַגֵּ֣ר הַגָּ֑ר חֻקַּ֤ת עוֹלָם֙ לְדֹרֹ֣תֵיכֶ֔ם כָּכֶ֛ם כַּגֵּ֥ר יִהְיֶ֖ה לִפְנֵ֥י יְהוָֽה׃

W ogóle - ustawa jedna dla was, i dla przybysza-cudzoziemca; ustawa to wieczna w pokoleniach waszych: jako wy, tak cudzoziemiec będzie przed obliczem Wiekuistego. 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
16

תּוֹרָ֥ה אַחַ֛ת וּמִשְׁפָּ֥ט אֶחָ֖ד יִהְיֶ֣ה לָכֶ֑ם וְלַגֵּ֖ר הַגָּ֥ר אִתְּכֶֽם׃ (פ)

Zakon jeden, i prawo jedno będzie dla was, i dla cudzoziemca, przebywającego u was." 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
17

וַיְדַבֵּ֥ר יְהוָ֖ה אֶל־מֹשֶׁ֥ה לֵּאמֹֽר׃

I oświadczył Wiekuisty Mojżeszowi, i rzekł: 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
18

דַּבֵּר֙ אֶל־בְּנֵ֣י יִשְׂרָאֵ֔ל וְאָמַרְתָּ֖ אֲלֵהֶ֑ם בְּבֹֽאֲכֶם֙ אֶל־הָאָ֔רֶץ אֲשֶׁ֥ר אֲנִ֛י מֵבִ֥יא אֶתְכֶ֖ם שָֽׁמָּה׃

"Powiedz synom Israela, a objaśnij im: gdy wnijdziecie do ziemi, do której was prowadzę, -  

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
19

וְהָיָ֕ה בַּאֲכָלְכֶ֖ם מִלֶּ֣חֶם הָאָ֑רֶץ תָּרִ֥ימוּ תְרוּמָ֖ה לַיהוָֽה׃

A zaczniecie pożywać chleb tej ziemi, zbierać wam wtedy daninę Wiekuistemu; 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
20

רֵאשִׁית֙ עֲרִסֹ֣תֵכֶ֔ם חַלָּ֖ה תָּרִ֣ימוּ תְרוּמָ֑ה כִּתְרוּמַ֣ת גֹּ֔רֶן כֵּ֖ן תָּרִ֥ימוּ אֹתָֽהּ׃

Jako pierwocinę ciasta waszego zbierajcie kołacz na daninę; jako daninę z gumna, tak zbierajcie ją. 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
21

מֵרֵאשִׁית֙ עֲרִסֹ֣תֵיכֶ֔ם תִּתְּנ֥וּ לַיהוָ֖ה תְּרוּמָ֑ה לְדֹרֹ֖תֵיכֶֽם׃ (ס)

Z pierwociny ciasta waszego oddawajcie Wiekuistemu daninę w pokoleniach waszych. 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
22

וְכִ֣י תִשְׁגּ֔וּ וְלֹ֣א תַעֲשׂ֔וּ אֵ֥ת כָּל־הַמִּצְוֺ֖ת הָאֵ֑לֶּה אֲשֶׁר־דִּבֶּ֥ר יְהוָ֖ה אֶל־מֹשֶֽׁה׃

A gdybyście zbłądzili, a nie spełnili której ze wszystkich przykazań tych, które wyrzekł Wiekuisty do Mojżesza, -  

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
23

אֵת֩ כָּל־אֲשֶׁ֨ר צִוָּ֧ה יְהוָ֛ה אֲלֵיכֶ֖ם בְּיַד־מֹשֶׁ֑ה מִן־הַיּ֞וֹם אֲשֶׁ֨ר צִוָּ֧ה יְהוָ֛ה וָהָ֖לְאָה לְדֹרֹתֵיכֶֽם׃

Z wszystkiego, co wam rozkazał Wiekuisty przez Mojżesza, od dnia, którego rozkazał wam Wiekuisty i nadal w pokoleniach waszych, -  

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
24

וְהָיָ֗ה אִ֣ם מֵעֵינֵ֣י הָעֵדָה֮ נֶעֶשְׂתָ֣ה לִשְׁגָגָה֒ וְעָשׂ֣וּ כָל־הָעֵדָ֡ה פַּ֣ר בֶּן־בָּקָר֩ אֶחָ֨ד לְעֹלָ֜ה לְרֵ֤יחַ נִיחֹ֙חַ֙ לַֽיהוָ֔ה וּמִנְחָת֥וֹ וְנִסְכּ֖וֹ כַּמִּשְׁפָּ֑ט וּשְׂעִיר־עִזִּ֥ים אֶחָ֖ד לְחַטָּֽת׃

To jeżeli z nieuwagi zboru popełniony był ten błąd, niechaj złoży cały zbór jednego cielca młodego na całopalenie, na woń przyjemną Wiekuistemu, wraz ze śniedną ofiarą jego i zalewką, podług przepisu, i kozła jednego na ofiarę zagrzeszną. 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
25

וְכִפֶּ֣ר הַכֹּהֵ֗ן עַֽל־כָּל־עֲדַ֛ת בְּנֵ֥י יִשְׂרָאֵ֖ל וְנִסְלַ֣ח לָהֶ֑ם כִּֽי־שְׁגָגָ֣ה הִ֔וא וְהֵם֩ הֵבִ֨יאוּ אֶת־קָרְבָּנָ֜ם אִשֶּׁ֣ה לַֽיהוָ֗ה וְחַטָּאתָ֛ם לִפְנֵ֥י יְהוָ֖ה עַל־שִׁגְגָתָֽם׃

I rozgrzeszy kapłan cały zbór synów Israela, i odpuszczoném im będzie; bo to błąd był, a przynieśli oni ofiarę swoję ogniową Wiekuistemu, i ofiarę swą zagrzeszną przed Wiekuistego za błąd swój. 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
26

וְנִסְלַ֗ח לְכָל־עֲדַת֙ בְּנֵ֣י יִשְׂרָאֵ֔ל וְלַגֵּ֖ר הַגָּ֣ר בְּתוֹכָ֑ם כִּ֥י לְכָל־הָעָ֖ם בִּשְׁגָגָֽה׃ (ס)

I odpuszczoném będzie całemu zborowi synów Israela, i cudzoziemcowi, który przebywa w pośród nich; gdyż popełnił to lud cały nierozmyślnie. 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
27

וְאִם־נֶ֥פֶשׁ אַחַ֖ת תֶּחֱטָ֣א בִשְׁגָגָ֑ה וְהִקְרִ֛יבָה עֵ֥ז בַּת־שְׁנָתָ֖הּ לְחַטָּֽאת׃

A jeżeliby kto sam tylko zgrzeszył nierozmyślnie, to niechaj złoży kozę roczną na ofiarę zagrzeszną; 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
28

וְכִפֶּ֣ר הַכֹּהֵ֗ן עַל־הַנֶּ֧פֶשׁ הַשֹּׁגֶ֛גֶת בְּחֶטְאָ֥ה בִשְׁגָגָ֖ה לִפְנֵ֣י יְהוָ֑ה לְכַפֵּ֥ר עָלָ֖יו וְנִסְלַ֥ח לֽוֹ׃

I rozgrzeszy kapłan osobę, która błąd popełniła, grzesząc nierozmyślnie przed Wiekuistym, rozgrzeszając ją, aby odpuszczoném jej było. 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
29

הָֽאֶזְרָח֙ בִּבְנֵ֣י יִשְׂרָאֵ֔ל וְלַגֵּ֖ר הַגָּ֣ר בְּתוֹכָ֑ם תּוֹרָ֤ה אַחַת֙ יִהְיֶ֣ה לָכֶ֔ם לָעֹשֶׂ֖ה בִּשְׁגָגָֽה׃

Tak dla krajowca między synami Israela, jak i dla cudzoziemca, który przebywa w pośród nich - zakon jeden niechaj będzie u was dla popełniającego błąd nierozmyślnie. 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
30

וְהַנֶּ֜פֶשׁ אֲשֶֽׁר־תַּעֲשֶׂ֣ה ׀ בְּיָ֣ד רָמָ֗ה מִן־הָֽאֶזְרָח֙ וּמִן־הַגֵּ֔ר אֶת־יְהוָ֖ה ה֣וּא מְגַדֵּ֑ף וְנִכְרְתָ֛ה הַנֶּ֥פֶשׁ הַהִ֖וא מִקֶּ֥רֶב עַמָּֽהּ׃

Ale, jeżeliby popełnił kto cokolwiek ręką zuchwałą, bądź który z krajowców, bądź z cudzoziemców, - Wiekuistego on zelżył, - i wytrąconą będzie dusza ta z pośród ludu swojego. 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
31

כִּ֤י דְבַר־יְהוָה֙ בָּזָ֔ה וְאֶת־מִצְוָת֖וֹ הֵפַ֑ר הִכָּרֵ֧ת ׀ תִּכָּרֵ֛ת הַנֶּ֥פֶשׁ הַהִ֖וא עֲוֺנָ֥ה בָֽהּ׃ (פ)

Albowiem słowem Wiekuistego wzgardził, a przykazanie Jego naruszył: wytrąconą niechaj będzie dusza ta; wina jej na niej!" 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
32

וַיִּהְי֥וּ בְנֵֽי־יִשְׂרָאֵ֖ל בַּמִּדְבָּ֑ר וַֽיִּמְצְא֗וּ אִ֛ישׁ מְקֹשֵׁ֥שׁ עֵצִ֖ים בְּי֥וֹם הַשַּׁבָּֽת׃

Gdy przebywali synowie Israela na pustyni, napotkali człowieka zbierającego drwa w dzień Sabbatu. 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
33

וַיַּקְרִ֣יבוּ אֹת֔וֹ הַמֹּצְאִ֥ים אֹת֖וֹ מְקֹשֵׁ֣שׁ עֵצִ֑ים אֶל־מֹשֶׁה֙ וְאֶֽל־אַהֲרֹ֔ן וְאֶ֖ל כָּל־הָעֵדָֽה׃

I przywiedli go ci, którzy go napotkali, gdy zbierał drwa, do Mojżesza, i do Ahrona, i do całego zboru; 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
34

וַיַּנִּ֥יחוּ אֹת֖וֹ בַּמִּשְׁמָ֑ר כִּ֚י לֹ֣א פֹרַ֔שׁ מַה־יֵּעָשֶׂ֖ה לֽוֹ׃ (ס)

I oddali go pod straż, bo nie było wyjaśnioném, co czynić z nim. 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
35

וַיֹּ֤אמֶר יְהוָה֙ אֶל־מֹשֶׁ֔ה מ֥וֹת יוּמַ֖ת הָאִ֑ישׁ רָג֨וֹם אֹת֤וֹ בָֽאֲבָנִים֙ כָּל־הָ֣עֵדָ֔ה מִח֖וּץ לַֽמַּחֲנֶֽה׃

I rzekł Wiekuisty do Mojżesza: "Na śmierć wydanym będzie ten człowiek; niechaj ukamionuje go kamieniami cały zbór po za obozem!" 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
36

וַיֹּצִ֨יאוּ אֹת֜וֹ כָּל־הָעֵדָ֗ה אֶל־מִחוּץ֙ לַֽמַּחֲנֶ֔ה וַיִּרְגְּמ֥וּ אֹת֛וֹ בָּאֲבָנִ֖ים וַיָּמֹ֑ת כַּאֲשֶׁ֛ר צִוָּ֥ה יְהוָ֖ה אֶת־מֹשֶֽׁה׃ (פ)

I wyprowadził go cały zbór po za obóz, i ukamionował go kamieniami, i umarł, jak rozkazał Wiekuisty Mojżeszowi. 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
37

וַיֹּ֥אמֶר יְהוָ֖ה אֶל־מֹשֶׁ֥ה לֵּאמֹֽר׃

I oświadczył Wiekuisty Mojżeszowi, i rzekł: 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
38

דַּבֵּ֞ר אֶל־בְּנֵ֤י יִשְׂרָאֵל֙ וְאָמַרְתָּ֣ אֲלֵהֶ֔ם וְעָשׂ֨וּ לָהֶ֥ם צִיצִ֛ת עַל־כַּנְפֵ֥י בִגְדֵיהֶ֖ם לְדֹרֹתָ֑ם וְנָֽתְנ֛וּ עַל־צִיצִ֥ת הַכָּנָ֖ף פְּתִ֥יל תְּכֵֽלֶת׃

"Powiedz synom Israela, a poleć im, aby zrobili sobie strzępki na krajach szat swoich, w pokoleniach swych, a nadawali na te strzępki narożne nić z błękitu. 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
39

וְהָיָ֣ה לָכֶם֮ לְצִיצִת֒ וּרְאִיתֶ֣ם אֹת֗וֹ וּזְכַרְתֶּם֙ אֶת־כָּל־מִצְוֺ֣ת יְהוָ֔ה וַעֲשִׂיתֶ֖ם אֹתָ֑ם וְלֹֽא־תָתֻ֜רוּ אַחֲרֵ֤י לְבַבְכֶם֙ וְאַחֲרֵ֣י עֵֽינֵיכֶ֔ם אֲשֶׁר־אַתֶּ֥ם זֹנִ֖ים אַחֲרֵיהֶֽם׃

A niechaj będzie to dla was strzępkiem, abyście spoglądając nań wspominali na wszystkie przykazania Wiekuistego, i spełniali je, a nie unosili się za sercem waszém i za oczyma waszemi, za któremi się uganiacie; 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
40

לְמַ֣עַן תִּזְכְּר֔וּ וַעֲשִׂיתֶ֖ם אֶת־כָּל־מִצְוֺתָ֑י וִהְיִיתֶ֥ם קְדֹשִׁ֖ים לֵֽאלֹהֵיכֶֽם׃

Abyście pamiętali i spełniali wszystkie przykazania Moje, a byli świętymi Bogu waszemu. 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
41

אֲנִ֞י יְהוָ֣ה אֱלֹֽהֵיכֶ֗ם אֲשֶׁ֨ר הוֹצֵ֤אתִי אֶתְכֶם֙ מֵאֶ֣רֶץ מִצְרַ֔יִם לִהְי֥וֹת לָכֶ֖ם לֵאלֹהִ֑ים אֲנִ֖י יְהוָ֥ה אֱלֹהֵיכֶֽם׃ (פ)

Jam Wiekuisty, Bóg wasz, którym wywiódł was z ziemi Micraim, aby być wam Bogiem; Jam Wiekuisty, Bóg wasz!" 

ZasobyZapytaj rabinaCopyNotesHighlightBookmarkSharePlay
Poprzedni rozdziałNastępny rozdział